Malaria w tropikach: Czy powinniśmy się obawiać tej choroby?

Podróże to współczesny sposób na relaks, na zaspokojenie ciekawości, na zawieranie nowych znajomości, na podziwianie kolorów egzotycznego świata. Egzotyka przyciąga i pociąga, ale egzotyka wymaga – wymaga wiedzy o warunkach klimatycznych, informacji ogólnych i przede wszystkim świadomości o możliwości zachorowania na danym terenie, w tym m.in. wiedzy o tym, jak ustrzec się głównej choroby tropiku – malarii.

Malaria (zimnica, dawniej febra) jest najbardziej powszechną ze wszystkich chorób na świecie. Rocznie choruje na nią ponad 200 milionów osób, a ginie blisko 620 tysięcy na świecie. Każdego roku rejestruje się kilka tysięcy przypadków malarii przywleczonej z rejonów endemicznych, głównie z Afryki. Wśród osób podróżujących zimnica stanowi główną przyczynę śmierci. W Polsce rocznie rejestruje się kilkadziesiąt przypadków malarii.

Co to jest malaria?

Malaria to choroba wektorowa wywołana u ludzi przez pięć gatunków jednokomórkowego pierwotniaka – zarodźca (Plasmodium): falciparum (zarodziec sierpowaty), vivax (zarodziec ruchliwy), malariae (zarodziec pasmowaty), ovalae (zarodziec owalny), knowlesi (zarodziec małpi) – choroba odzwierzęca.

Do zakażenia zarodźcem dochodzi podczas ukłucia wektora – samicy komara widliszka i wprowadzenia do krążenia formy inwazyjnej pierwotniaka. Możliwe jest również zakażenie podczas transfuzji krwi zawierającej formy zakaźne lub zakażenie wertykalne, czyli matka – płód.  Miejscem docelowym zarodźca są wątroba i krwinki czerwone.

Jakie są objawy choroby malarii?

Objawy kliniczne malarii pojawiają się, zależnie od gatunku zarodźca od 9 do 40 dni po zarażeniu.

Do pierwszych objawów choroby należą m.in.:

• gorączka z dreszczami i potami,
• ból głowy i mięśni,
• złe samopoczucie, ogólne osłabienie.

Pacjenci mogą się uskarżać również na:

• nudności i wymioty,
• biegunkę,
• duszności,
• suchy kaszel,
• żółtaczkę.

Jakie są objawy malarii i kiedy mogą się pojawić?

Początkowe objawy nie są charakterystyczne. Łatwo je pomylić z infekcją wirusową albo grypą. Po kilku dniach dołączają się do nich napady gorączki trwające najczęściej 4-8 godzin (z fazą zimna z dreszczami i uczuciem zimna, potem fazą gorąca z gorączką do 41°C i fazą ustępowania objawów z gwałtownym spadkiem temperatury ciała ze zlewnymi potami). Napady gorączki występują cyklicznie zależnie od gatunku zarodźca co 48 -72 godziny albo co 24 godziny w przypadku Plasmodium knowlesi lub są nieregularne w malarii złośliwej (wywołanej Plasmodium falciparum), obarczonej ryzykiem ciężkich powikłań i wysoką śmiertelnością.

Kiedy do poradni medycyny podróży?

Objawy kliniczne malarii mogą być bardzo różnorodne, dlatego każdy objaw u osoby po powrocie z tropiku może mieć za przyczynę malarię a jej wczesne rozpoznanie i niezwłoczne leczenie decydują o życiu chorego.  Każdy objaw zatem w tej grupie chorych wymaga wykluczenia malarii. Konieczna jest konsultacja z lekarzem, najlepiej specjalistą medycyny podroży. Szybkie podjęcie odpowiedniej terapii najczęściej prowadzi do całkowitego wyleczenia malarii. Ale trzeba też pamiętać, że w przypadku rozwoju ciężkich postaci malarii może się ona skończyć śmiercią.

Gdzie występuje malaria?

Wektorem malarii są samice komara widliszka. Bytują zazwyczaj na terenach krajów położonych do wysokości 2000 m n.p.m. (wyjątek stanowią niektóre rejony Afganistanu, Boliwii, Etiopii, Erytrei, Kenii i Pakistanu – również powyżej 2000 m n.p. m.), wilgotnych, ciepłych, gdzie temperatura utrzymuje się powyżej 20-30°C, nie spada poniżej 16°C. Dodatkowo bliskość zbiorników wodnych gwarantuje przebieg całego cyklu życiowego komara. 

Malaria występuje w:

• Afryce (95%): Nigeria, Angola, Demokratyczna Republika Kongo, Uganda, Burkina Faso  
• Wyspy Południowego Pacyfiku: Papua – Nowa Gwinea  
• Pakistan
• Indonezja
• Jemen
• Wenezuela
• Indie.

Ryzyko zarażenia malarią wyraźnie wzrasta u małych dzieci (wysokie ryzyko zgonu), kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością.

Jak zapobiegać malarii u turystów?

Wśród podstawowych środków zapobiegawczych wymienić należy:

1. Świadomość zagrożenia malarią i podstawowa wiedza o objawach klinicznych choroby;
2. Ochrona przed komarami – odpowiedni ubiór, siatki w oknach, moskitiery, klimatyzacja pomieszczeń oraz stosowanie repelentów i środków owadobójczych;
3. Profilaktyczne przyjmowanie leków przeciwmalarycznych zaleconych przez specjalistę medycyny podróży oraz przestrzeganie zasad ich przyjmowania.

Trzeba pamiętać, że stosowanie środków ochronnych i chemioprofilaktyki malarycznej nie zapobiega w 100% zachorowaniu na malarię. Do chwili obecnej nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki przeciw malarii. W razie podejrzenia choroby istotne jest szybkie postępowanie, a więc niezwłoczny kontakt z lekarzem.

EKSPERTKA ARTYKUŁU
dr n. med. Romana Rolla-Szczepańska
Specjalista z zakresu chorób zakaźnych