Dna moczanowa – objawy, przyczyny, leczenie, dieta
Rozpoczyna się najczęściej atakiem zapalenia pojedynczego stawu. Zazwyczaj jest to staw podstawy dużego palca stopy, ale mogą być również inne stawy: kolanowy, barkowy, palców rąk. Zwykle w nocy pojawia się trudny do zniesienia ból. Staw jest obrzęknięty, skóra nad nim zaczerwieniona i gorąca. Może pojawić się gorączka, dreszcze i uczucie ogólnego rozbicia.
Dolegliwości te mijają w ciągu kilku dni. Jeśli nie wdroży się odpowiedniego leczenia dny moczanowej, występują kolejne ataki, które są coraz częstsze i zajmują kolejne stawy. Po kilkunastu latach choroba przechodzi w fazę przewlekłą, w której objawy, choć o mniejszym nasileniu, występują stale.
Czym charakteryzuje się dna moczanowa i jakie są jej objawy? – z tym pytaniem zwróciliśmy się do reumatolog dr hab. n. med. Barbary Nieradko-Iwanickiej.
Dna moczanowa dotyczy 2,5-6,2% populacji. Najczęstsza lokalizacja w tej chorobie to zapalenie stawu śródstopno-palcowego palucha. Spowodowana jest odkładaniem w tkankach kryształów moczanu sodu. Najczęściej zajmuje stawy, co zazwyczaj objawia się atakami bardzo silnego bólu, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości zajętego stawu.
Choroba przebiega w kilku etapach:
- bezobjawowego podwyższenia stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi (hiperurykemii), czyli >6mg/dl
- napadów ostrego zapalenia stawów (najczęściej jest to podagra, czyli zapalenie stawu śródstopno-palcowego stopy)
- okres międzynapadowy
- okres przewlekłego zapalenia stawów
Z czasem, odkładające się w stawach złogi kryształów moczanu sodu powodują niszczenie chrząstki i nasad kostnych, a także otaczających ścięgien i więzadeł, co prowadzi do zniekształceń stawów i niesprawności.
Złogi kryształów powstają również w innych miejscach organizmu, formując tzw. guzki dnawe. Na skórze pojawiają się najczęściej na małżowinach usznych i w okolicy stawów stóp i rąk. Niekiedy dochodzi do ich bolesnego zapalenia. Guzki dnawe pojawiają się również w narządach wewnętrznych. Mogą być na tyle duże, że uciskają okoliczne nerwy, wywołując m.in. zespół cieśni kanału nadgarstka, dlatego czasami konieczne jest ich operacyjne usunięcie.
W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do uszkodzenia różnych narządów wewnętrznych – głównie choroby nerek i kamicy moczowej. Choroba ta znacznie pogarsza jakość życia pacjentów.
Przyczyną dny moczanowej jest odkładanie się kryształków moczanu sodu. Dlaczego tak się dzieje?
Przy dnie moczanowej stężenie kwasu moczowego jest większe niż w zdrowym organizmie (hiperurykemii), a wynika to z jego nadmiernej produkcji lub zmniejszonego wydalania z organizmu. Sama hiperurykemia nie jest jeszcze chorobą. Dna moczanowa rozwija się tylko u co dziesiątej osoby ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego. Nie wyjaśniono dotychczas, dlaczego tak jest.
Jak często występuje dna moczanowa?
Dna moczanowa występuje głównie u mężczyzn w średnim i starszym wieku. Rzadziej chorują kobiety, u których choroba rozwija się po menopauzie. W ostatnim czasie daje się zauważyć wzrost zachorowań również u pacjentów młodszych. Częstość występowania dny moczanowej zwiększa się wraz z innymi chorobami cywilizacyjnymi – nadwagą, otyłością, nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca, cukrzycą.
Co sprzyja rozwojowi choroby?
Jako jeden z głównych czynników wymienia się dietę bogatą w puryny (mięso, podroby, owoce morza). Podobnie nadużywanie alkoholu (zwłaszcza piwa). Niektóre leki, jak: kwas acytylosalicylowy, leki moczopędne również zwiększają stężenie kwasu moczowego. Niekiedy dna jest uwarunkowania genetycznie
Jak rozpoznać dnę moczanową? Jakie badania należy zrobić?
W przypadku podejrzenia dny moczanowej należy kilka razy oznaczyć stężenie kwasu moczowego we krwi (z reguły jest znacznie zwiększone). Konieczne jest też wykonanie prób nerkowych dla wykluczenia przewlekłej choroby nerek jako pierwotnej przyczyny wzrostu stężenia kwasu moczowego we krwi. Trzeba jednak pamiętać, że w trakcie ostrego napadu dny stężenie kwasu moczowego może być prawidłowe.
Żeby potwierdzić dnę moczanową, należy wykonać ocenę płynu stawowego pod mikroskopem w celu sprawdzenia, czy są w nim kryształy moczanu sodu.
Oprócz badań laboratoryjnych wykonuje się zdjęcia RTG, na których możemy sprawdzić, czy nie ma nadżerek lub zwężenia szczeliny stawowej oraz guzków dnawych. Pomocnym badaniem przy dnie moczanowej jest także USG stawów. Należy też wykluczyć, czy pacjent nie cierpi na inny rodzaj zapalenia stawów np. na reumatoidalne zapalenie stawów.
Jakie są sposoby leczenia dny moczanowej? Jaka dieta na dnę moczanową?
Celem leczenia jest utrzymanie stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi poniżej 6mg/dl (360µmol/l), a w przypadku pacjentów z ciężką dną z obecnością guzków dnawych i częstymi napadami zapalenia stawów <5mg/dl (300 µmol/l).
Podstawą zapobiegania napadom jest dieta ubogopurynowa. Zaleca się rezygnację z piwa i stężonych alkoholi. Proponuje się dietę alkalizującą, czyli bogatą w warzywa (z wyjątkiem strączkowych) oraz nabiał, ponieważ w alkalicznym środowisku trudniej wytrącają się kryształy moczanu sodu. Dieta jest wystarczającym zaleceniem dla pacjentów z hiperurykemią bezobjawową (czyli tych, u których stwierdzono podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, ale nie mieli dotąd ostrego zapalenia stawu). Warto skonsultować się z dietetykiem.
W leczeniu ostrego napadu dny moczanowej stosuje się niesterydowe leki przeciwzapalne, które pomagają opanować ból i stan zapalny stawu. Przy pierwszym napadzie przepisuje je lekarz pierwszego kontaktu. Niekiedy istnieją wskazania, by podać leki sterydowe, ale taką decyzję zwykle podejmuje reumatolog Lublin.
Leczenie dny moczanowej opiera się na obniżaniu stężenia kwasu moczowego, zapobieganiu kolejnym napadom dny oraz eliminacji złogów moczanu sodu z tkanek.
Dziękujemy za rozmowę
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Czym jest dna moczanowa?
Dna moczanowa to choroba spowodowana odkładaniem się w tkankach kryształów moczanu sodu. Najczęściej zajmuje stawy i objawia się napadami bardzo silnego bólu, obrzękiem oraz ograniczeniem ruchomości zajętego stawu.
Jakie są objawy dny moczanowej?
Dna moczanowa najczęściej rozpoczyna się atakiem zapalenia pojedynczego stawu. Pojawia się trudny do zniesienia ból, zwykle w nocy, a staw jest obrzęknięty, zaczerwieniony i gorący. Mogą wystąpić także gorączka, dreszcze i uczucie ogólnego rozbicia.
Które stawy najczęściej zajmuje dna moczanowa?
Najczęstszą lokalizacją dny moczanowej jest staw śródstopno-palcowy palucha, czyli staw u podstawy dużego palca stopy. Choroba może jednak obejmować także inne stawy, np. kolanowy, barkowy lub stawy palców rąk.
Co to jest podagra?
Podagra to napad ostrego zapalenia stawu śródstopno-palcowego stopy, czyli stawu u podstawy dużego palca. Jest to najczęstsza postać napadu dny moczanowej.
Jak przebiega dna moczanowa?
Choroba przebiega w kilku etapach: od bezobjawowego podwyższenia stężenia kwasu moczowego we krwi, przez napady ostrego zapalenia stawów i okres międzynapadowy, aż po przewlekłe zapalenie stawów. Bez odpowiedniego leczenia napady mogą się powtarzać, stawać się częstsze i obejmować kolejne stawy.
Czy dna moczanowa może prowadzić do powikłań?
Tak. Z czasem złogi kryształów moczanu sodu mogą niszczyć chrząstkę, kości, ścięgna i więzadła, prowadząc do zniekształceń stawów i niesprawności. Mogą też powstawać guzki dnawe, a w zaawansowanym stadium choroby może dojść do uszkodzenia narządów wewnętrznych, głównie nerek, oraz kamicy moczowej.
Co powoduje dnę moczanową?
Przyczyną dny moczanowej jest odkładanie się kryształków moczanu sodu. Dochodzi do tego, gdy stężenie kwasu moczowego w organizmie jest zwiększone, co może wynikać z jego nadmiernej produkcji lub zmniejszonego wydalania.
Czy hiperurykemia zawsze oznacza dnę moczanową?
Nie. Hiperurykemia, czyli podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, nie jest jeszcze chorobą. Dna moczanowa rozwija się tylko u części osób ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego.
Kto najczęściej choruje na dnę moczanową?
Dna moczanowa występuje głównie u mężczyzn w średnim i starszym wieku. Kobiety chorują rzadziej, zwykle po menopauzie. W artykule wskazano także, że w ostatnim czasie obserwuje się wzrost zachorowań u młodszych pacjentów.
Co sprzyja rozwojowi dny moczanowej?
Rozwojowi dny moczanowej sprzyja dieta bogata w puryny, czyli m.in. mięso, podroby i owoce morza, a także nadużywanie alkoholu, zwłaszcza piwa. Stężenie kwasu moczowego mogą zwiększać również niektóre leki, np. kwas acetylosalicylowy i leki moczopędne. Choroba niekiedy jest uwarunkowana genetycznie.
Jakie choroby zwiększają ryzyko dny moczanowej?
Częstość występowania dny moczanowej zwiększa się wraz z chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak nadwaga, otyłość, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i cukrzyca.
Jak rozpoznać dnę moczanową?
Przy podejrzeniu dny moczanowej należy kilkukrotnie oznaczyć stężenie kwasu moczowego we krwi. Konieczne jest także wykonanie prób nerkowych, aby wykluczyć przewlekłą chorobę nerek jako pierwotną przyczynę wzrostu stężenia kwasu moczowego.
Czy podczas ostrego napadu dny kwas moczowy może być prawidłowy?
Tak. W trakcie ostrego napadu dny moczanowej stężenie kwasu moczowego może być prawidłowe, dlatego pojedynczy wynik badania nie zawsze wystarcza do oceny choroby.
Jakie badania potwierdzają dnę moczanową?
Aby potwierdzić dnę moczanową, wykonuje się ocenę płynu stawowego pod mikroskopem w celu sprawdzenia, czy znajdują się w nim kryształy moczanu sodu. Pomocne mogą być także badania obrazowe, takie jak RTG i USG stawów.
Na czym polega leczenie dny moczanowej?
Leczenie dny moczanowej polega na obniżaniu stężenia kwasu moczowego, zapobieganiu kolejnym napadom oraz eliminacji złogów moczanu sodu z tkanek. Celem jest utrzymanie stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi poniżej 6 mg/dl, a u pacjentów z ciężką dną, guzkami dnawymi i częstymi napadami poniżej 5 mg/dl.
Jak leczy się ostry napad dny moczanowej?
W leczeniu ostrego napadu dny moczanowej stosuje się niesterydowe leki przeciwzapalne, które pomagają opanować ból i stan zapalny stawu. Niekiedy istnieją wskazania do podania leków sterydowych, ale taką decyzję zwykle podejmuje reumatolog.
Jaka dieta jest zalecana przy dnie moczanowej?
Podstawą zapobiegania napadom dny moczanowej jest dieta ubogopurynowa. Zaleca się rezygnację z piwa i stężonych alkoholi oraz dietę alkalizującą, bogatą w warzywa z wyjątkiem strączkowych i nabiał.
Czy przy dnie moczanowej warto skonsultować się z dietetykiem?
Tak. W artykule wskazano, że przy dnie moczanowej warto skonsultować się z dietetykiem, szczególnie w celu zaplanowania diety ubogopurynowej i alkalizującej, która pomaga zapobiegać napadom choroby.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólnoinformacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy czy leczenia. Zaleca się konsultację z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w celu uzyskania porady dotyczącej konkretnych objawów, dolegliwości czy stanu zdrowia.