Czerniak – najgroźniejszy nowotwór skóry. Sprawdź, czy jesteś w grupie ryzyka.
Ten nowotwór to najpoważniejszy problem onkologiczny w dermatologii.
W ciągu ostatnich 30 lat częstotliwość występowania i śmiertelność po zachorowaniu wzrosły. Wczesne wykrycie z następującym właściwym wycięciem może doprowadzić do otrzymania wskaźnika wyleczenia sięgającego nawet > 90%, przede wszystkim w przypadku czerniaków o niskim stopniu ryzyka. Czym jest czerniak, co powinno budzić niepokój i jakie badania wykonać, wyjaśnia doświadczony dermatolog w Lublinie, lek. med. Joanna Nowak.
Rak skóry – przyczyny
Powtarzające się, krótkie, intensywne ekspozycje słoneczne oraz ostre poparzenia w dzieciństwie odgrywają bardzo dużą role w rozwoju czerniaka i są głównym czynnikiem ryzyka. Uczęszczanie do solarium, osoby rasy białej (fototyp I, II), płeć żeńska, osoby z liczbą >50 znamion oraz osoby, które posiadają znamiona atypowe – to kolejne czynniki ryzyka powstania nowotworu skóry.
Warto wspomnieć również o rodzinnej predyspozycji genetycznej do powstawania czerniaka. Badania genetyczne potwierdziły, że nosicielstwo genu CDKN2A wiąże się ze zwiększoną częstością występowania czerniaka skóry.
Jak rozpoznać czy to czerniak?
U kobiet czerniak najczęściej umiejscowiony jest na kończynach, w przypadku mężczyzn najczęstszym umiejscowieniem czerniaka jest tułów.
Czerniak zazwyczaj pojawia się de novo, czyli na skórze nie zmienionej, ale może powstać w połączeniu ze znamieniem melanocytowym. Jest to znamię składające się z komórek barwnikowych tzw. melanocytów, bogatych w pigment, potocznie „pieprzyk”.
Rak skóry – rodzaje
Czerniak kojarzy się nam z kolorem czarnym i rzeczywiście występują 4 podstawowe rodzaje czerniaków:
- wywodzący się ze złośliwej plamy soczewicowatej (zazwyczaj na twarzy),
- czerniak szerzący się powierzchownie,
- czerniak guzowaty (na skórze kończyn dolnych, górnych czy tułowia),
- czerniak akralny (na stopach – jak na zdjęciu – czy dłoni).
Istnieją także czerniaki bezbarwnikowe, koloru czerwonego, czy czerniaki brodawkujące przypominające brodawkę wirusowa. Czerniaki mogą występować na błonach śluzowych jamy ustnej oraz okolic odbytowo-płciowych. Czerniak wcześniej istniejący może szybko rozwijać się w ciąży. Czerniak u dzieci, należy do rzadkości.
Jak wygląda rak skóry? Co może budzić nasz niepokój?
1) Zmiany w obrębie już istniejącego znamienia, określane jako ABCD:
- A – asymetria – zmiana kształtu znamienia z okrągłej na niesymetryczną
- B – brzegi – nierówne, postrzępione brzegi znamienia
- C – kolor – zmiany w zabarwieniu znamienia: ściemnienie, rozjaśnienie, różne zabarwienia czerwonego, niejednolity kolor
- D – rozmiar, średnica znamienia > 6 mm
2) Nowo powstałe znamię
Profilaktyka czerniaka
Dzięki profilaktyce możemy uchronić się przed rakiem skóry, polega ona na:
- ochronie przed promieniowaniem UV (kremy z odpowiednim wskaźnikiem ochrony przeciwsłonecznej, SPF), które nie dopuszczają do oparzeń słonecznych,
- samokontroli znamion oraz całej skóry naszego ciała i regularne wizyty specjalistyczne (dermatolog ,onkolog),
- badaniu znamion – dermatoskopia czy wideodermatoskopia – jest to badanie odgrywające niewątpliwie największą rolę w rozpoznawaniu niepokojących zmian barwnikowych w tym czerniaka. Badanie to pozwala na odróżnienie zwykłych, niegroźnych znamion barwnikowych od znamion atypowych co przyczyniło się do znacznej poprawy skuteczności przedoperacyjnej diagnostyki znamion.
Pamiętaj, że dobrych preparatów z filtrem UV powinieneś używać przez cały rok. Zbyt długa ekspozycja na promienie słoneczne, niezależnie od pory roku, powoduje jej szybsze starzenie się. Nieprzygotowana skóra łatwiej ulega poparzeniom słonecznym, a te z kolei zwiększają ryzyko czerniaka.
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Czym jest czerniak?
Czerniak to najpoważniejszy problem onkologiczny w dermatologii. Jest nowotworem skóry, który może pojawić się na skórze niezmienionej albo rozwinąć się w połączeniu ze znamieniem melanocytowym, potocznie nazywanym pieprzykiem.
Dlaczego wczesne wykrycie czerniaka jest ważne?
Wczesne wykrycie czerniaka i właściwe wycięcie zmiany może prowadzić do bardzo wysokiego wskaźnika wyleczenia, szczególnie w przypadku czerniaków o niskim stopniu ryzyka. Dlatego tak ważna jest obserwacja skóry i regularna kontrola znamion.
Co zwiększa ryzyko rozwoju czerniaka?
Ryzyko rozwoju czerniaka zwiększają powtarzające się, krótkie i intensywne ekspozycje słoneczne oraz ostre poparzenia słoneczne w dzieciństwie. Do czynników ryzyka należą także korzystanie z solarium, jasny fototyp skóry, płeć żeńska, duża liczba znamion oraz znamiona atypowe.
Czy predyspozycje genetyczne mają znaczenie w rozwoju czerniaka?
Tak. Rodzinna predyspozycja genetyczna może mieć znaczenie w powstawaniu czerniaka. Nosicielstwo genu CDKN2A wiąże się ze zwiększoną częstością występowania czerniaka skóry.
Gdzie najczęściej występuje czerniak?
U kobiet czerniak najczęściej umiejscawia się na kończynach, natomiast u mężczyzn najczęściej występuje na tułowiu. Może jednak pojawić się także w innych lokalizacjach, w tym na skórze dłoni, stóp oraz na błonach śluzowych.
Czy czerniak zawsze powstaje z pieprzyka?
Nie. Czerniak zazwyczaj pojawia się de novo, czyli na skórze wcześniej niezmienionej. Może jednak powstać także w połączeniu ze znamieniem melanocytowym, czyli zmianą zbudowaną z komórek barwnikowych.
Jakie są podstawowe rodzaje czerniaka?
Do podstawowych rodzajów czerniaka należą czerniak wywodzący się ze złośliwej plamy soczewicowatej, czerniak szerzący się powierzchownie, czerniak guzowaty oraz czerniak akralny, który może występować na stopach lub dłoniach.
Czy czerniak zawsze jest czarny?
Nie. Chociaż czerniak często kojarzy się z czarną zmianą, może mieć także inną postać. Istnieją czerniaki bezbarwnikowe, czerwone oraz czerniaki brodawkujące, które mogą przypominać brodawkę wirusową.
Jakie zmiany w obrębie znamienia powinny niepokoić?
Niepokojące są zmiany określane zasadą ABCD: asymetria, nierówne lub postrzępione brzegi, zmiana koloru oraz rozmiar lub średnica znamienia powyżej 6 mm. Warto zwrócić uwagę również na każde nowo powstałe znamię.
Co oznacza zasada ABCD w ocenie znamion?
Zasada ABCD pomaga ocenić, czy znamię wymaga kontroli. A oznacza asymetrię, B brzegi nierówne lub postrzępione, C kolor, czyli zmianę zabarwienia lub niejednolity kolor, a D rozmiar, szczególnie średnicę powyżej 6 mm.
Jak zapobiegać czerniakowi?
Profilaktyka czerniaka polega przede wszystkim na ochronie przed promieniowaniem UV, unikaniu oparzeń słonecznych, samokontroli znamion i całej skóry oraz regularnych wizytach u specjalisty, np. dermatologa lub onkologa.
Jakie badanie pomaga ocenić znamiona?
W ocenie znamion dużą rolę odgrywa dermatoskopia oraz wideodermatoskopia. Badania te pomagają odróżnić zwykłe, niegroźne znamiona barwnikowe od znamion atypowych i wspierają diagnostykę niepokojących zmian barwnikowych, w tym czerniaka.
Czy kremów z filtrem UV trzeba używać przez cały rok?
Tak. Dobrych preparatów z filtrem UV warto używać przez cały rok. Zbyt długa ekspozycja na promienie słoneczne, niezależnie od pory roku, przyspiesza starzenie się skóry, a poparzenia słoneczne zwiększają ryzyko czerniaka.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólnoinformacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy czy leczenia. Zaleca się konsultację z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w celu uzyskania porady dotyczącej konkretnych objawów, dolegliwości czy stanu zdrowia.